?Koning? se grondeis saai paniek Print E-mail
News - Aktueel
Wednesday, 24 February 2010 08:49
Untitled Document

Koning Enoch Makosonke Mabhena het ’n grondeis op verskeie plase in die Bronberg-gebied ingestel. Dié nuwe eis is in die Staatskoerant van 8 Januarie gepubliseer en het groot paniek onder Bronbergers gesaai omdat daar slegs tot 29 Januarie tyd was om te registreer as belanghebbende party in die eis.

Die plase waarop die eis ingestel is, sluit alle onderverdeling in en is as volg in alfabetiese volgorde: Baviaanspoort 330 JR, Boschkop 369 JR, Boschkop 543 JR, De Wagendrift 417 JR, Donkerhoek 365 JR, Doornfontein 291 JR, Haakdoringlaagte 277 JR, Jakkalsdans 243 JR, Kameelzynkraal 547 JR, Kleinfontein 368 JR, Kleinzonderhout 519 JR, Klipeiland 524 JR, Klipkop 396 JR, Klipspruit 245 JR, Knoppiesfontein 549 JR, Middeldrift 201 IT, Mooiplaats 367 JR, Onverwacht 509 JR, Puntlyf 520 JR, Rhenosterfontein 514 JR, Rietfontein 395 JR, Rietkol 237 JR, Rietvlei 518 JR, Roodekopjes 546 JR, Roodeplaat 293 JR, Rooipoort 555 JR, Tweedracht 516 JR, Vandykspruit 431 JR, Waaikraal 556 JR, Witfontein 521 JR, Witpoort 551 JR en Zwavelpoort 373 JR.


Die plase waarop grondeise ingestel is, is in die meeste gevalle lankal reeds onderverdeel in kleiner hoewes

Laasjaar
In Oktober verlede jaar het Die Bronberger berig dat grootskaalse grondeise oor ’n wye gebied van die Bronberg ingedien is. In November het ons berig dat Grondeisekommissaris van Gauteng, Tumi Seboka, gesê het dat dié grondeise as geldig beskou word in terme van die Restitusie van Grondregtewet, Wet Nr 22 van 1994, soos aangepas en gepubliseer in die Staatskoerant. Sy het egter gesê dat haar kantoor se doel met die skikking van die grondeise is om te fokus op plase in staatsbesit en plotte en plase wat onder die gewillige-verkoper-gewillige- koper beginsel aangebied word.

Die Magalies-Bronberg Grondeienaarsvereniging (MBGV) het verlede jaar ’n faks na die Grondeisekommissaris gestuur om grondeienaars se besorgdheid oor die grondeise aan te dui en om meer inligting oor die basis van dié eise te probeer uitvind. In haar antwoord aan die MBGV het Seboka gesê dat die gelyste eiendomme nie onderwerp sal word aan grondeise nie en dat die kommissie grondeienaars nie sal verhoed om enige transaksies aan te gaan of ontwikkeling op hul eiendom aan te pak nie.

Nuwe eis
In Januarie het Die Bronberger vir Peet Grobbelaar, ’n prokureur wat spesialiseer in grondeise, genader vir advies oor die nuwe grondeise. “Dit blyk uit die nuwe publikasie dat daar nou ’n nuwe eiser na vore getree het, ene Koning Mabhena. Ek het reeds verlede jaar uitsluitsel verkry van die Kommissaris dat hulle nie beoog om enige grond onder eis aan te koop nie, tensy daar eienaars is wat vrywillig hulle grond wil verkoop,” sê Peet.

Peet sê dit blyk duidelik uit die Januarie Staatskoerant-publikasie dat die normale wetlike beperkings egter spesifiek uitgesluit word. Hy sê hy is nie seker of die Kommissaris die nodige magte het om sodanige wetlike beperkings te lig nie, maar dat dit op hierdie stadium irrelevant is.

Dit beteken dat grondeienaars wat wil verkoop, verbeter of onderverdeel nie aan die Kommissaris hoef kennis te gee van hul voornemens om sodanig met hul grond te handel nie.

“Ek ontvang baie oproepe van eienaars wat in rep en roer of in sak en as is oor die publikasie, maar daar is op hierdie stadium geen rede tot kommer nie. Ek het reeds ’n aansoek op die Kommissaris beteken kragtens die bepalings van die Wet op die Bevordering van Toegang tot Inligting (PAJA) vir toegang tot alle dokumente wat verband hou met die eis.”

“Hulle het nog nie daarop gereageer nie en dit kan nie uitgesluit word dat ons hof toe sal moet gaan om ons reg tot inligting af te dwing nie. Sodra die inligting ter hand is sal die dokumente oorweeg word en sal my kliënte dienooreenkomstig ingelig word. Dit wil egter voorkom, uit hoofde van die korrespondensie tussen my kantoor en die Kommissaris, dat daar iewers ’n slang in die gras is,” sê Peet.

Antropoloog
Prof Chris van Vuuren, ’n ervare navorsing-antropoloog in grondeisesake, stem saam dat grondeienaars nie nou paniekerig hoef te raak nie. Hy doen sedert 1978 navorsing oor vorige grondbesit van plase in die grootste deel van die Bronberggebied. Chris sê dat alle grondeienaars van alle gedeeltes van al die plase wat in die Staatskoerant genoem word, skriftelike kennis van die eise moet kry voor dit vir hulle nodig is om te reageer.

In terme van reaksie, kan grondeienaars dan vir die Grondeisekommissaris ’n brief stuur om te laat weet dat hulle tyd nodig het om ’n behoorlike antropologiese en geskiedkundige ondersoek te doen oor die basis van elkeen van die gelyste eise.

Goeie dokumentasie het juis vroeër dié maand ’n groep KwaZulu-Natalse boere gehelp om ’n grondeis suksesvol af te weer. Die groep boere het ’n antropoloog aangestel wat agt maande lank ondersoek ingestel en ’n verslag van sowat 2 000 bladsye opgestel het. Die boere is Grondeisehof toe met dié verslag en het hul saak gewen.

Chris sê dat grondeienaars moet waak teen dreigemente van sogenaamde geldige grondeise deur die Grondeisekommissaris. Slegs ’n hof kan beslis of ’n grondeis geldig is of nie.

Hy sê dat die oorkoepelende soort eis wat Koning Mabhena ingestel het, op grond van toepassing is wat nie deur die vorige regering se wetgewing na 1913 onteien is nie, maar reeds in die mid 1800’s. Chris se navorsing oor plase in dié gebied stel hom in die posisie om grondeienaars te help met die navorsingsproses.

Hy stel ook voor dat grondeienaars hulself groepeer onder een sambreel as belanghebbende partye in die grondeisesaak.

Unie
Die Transvaalse Landbou-unie (TLU) het in Januarie met die Grondeisekommissaris vergader om Koning Mabhena se grondeis te bespreek. Die Kommissaris het dit aan die TLU duidelik gemaak dat geen aksie teen grondeienaars geneem sal word nie omrede die terugtrekking van subseksie 7 (a) wat saam met die eis gepubliseer is.

Sou daar egter gevind word dat die eis wel geldig is, sal die departement kompensasie betaal of ander grond aanbied aan die eisers en steeds geen aksie teen bestaande grondeienaars neem nie.

Volgens die TLU, beteken die terugtrekking dat Bronbergse grondeienaars nie geraak word nie. Dit kan verder bevestig word deur die feit dat geen eienaar van enige eiendom in persoon in die Staatskoerant gemeld word nie.

Die TLU het aanbeveel dat grondeienaars nie enige onkoste moet aangaan om die eis te beveg nie, aangesien dit hul nie raak nie.

Volgens die TLU is dit ook nie vir grondeienaars nodig om die eis teen te staan nie. Hulle sê dat die geldigheid van sodanige eis deur die Grondeisekommissaris se kantoor ondersoek sal word wat dan daarvolgens deur die staat die nodige handeling teenoor die eisers sal neem.

Inwoners
Bronbergse inwonersverenigings en die oorkoepelende Kungwini-Wes Alliansie (KWA) het egter besluit om wel te registreer as belanghebbende partye. Hul voel dat dié registrasies gewig sal dra as die eis voortgaan.

Die KWA het versoek dat die besonderhede rondom die eise, soos alle relevante antropologiese en geskiedkundige bewyse, bekend gemaak word aan die KWA. Die KWA het ook gevra dat die kantoor van die Grondeisekommissaris die KWA in die toekoms vroegtydig moet laat weet van sulke eise en die presiese Kungwini-Wes eiendomme wat daardeur geraak sal word.

Vir meer inligting, skakel die volgende instansies:

  • Alexandra Ramlagan-Stephens by die Kommissie vir die Restitusie van Grondregte: Gauteng en Noordwes by tel: 012-310-6500 of faks: 012-324-5812.
  • Johann van der Merwe, sekretaris van KWA, tel: 082-787-8191, faks: 086-697-1760, e-pos: jet.vandermerwe@absamail. co.za
  • Wolf Snyckers, voorsitter van MBGV, tel & faks: 012-811-0002, e-pos: This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it
  • Lynette du Plessis van die TLU by 012-804-8031
  • Peet Grobbelaar by tel: 012-342-8122 of e-pos: This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it .
  • Prof Chris van Vuuren by e-pos: This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it
 

© 2020 Die/The Bronberger